www.ywema.com
Help

Het Iwema-Steenhuis te Niebert

In het dorp Niebert leeft het geslacht IWEMA nog voort in het IWEMA-STEENHUIS. Herinneringen aan lang verviogen tijden. Terecht heet de weg, die naar deze, thans gewitte, boerderij leidt "IWEMALAAN".

Het oudste deel van deze boerderij is het gedeelte, waarin de hoge ramen zijn aangebracht. Dit "vooreind", 10 meter lang, 7 meter breed en muren, die 65 centimeter dik zijn, staat hier reeds meer dan zes eeuwen. Het geheel is thans in eigendom van de stichting "Het Groninger Landschap". Sedert 1851 wordt het bewoond door de familie De Boer. Zij zijn in vrouwelijke lijn nakomelingen van de Iwema's.

Steenhuizen, in feite versterktč woon-/verdedigingstorens, zijn indertijd gebouwd om zich er in die onrustige tijden bij gevaar in terug te kunnen trekken. De meeste zijn later vervangen door of verbouwd tot borgen. Deze, op hun beurt, zijn nadien in verval geraakt, voldeden wellicht niet meer aan de toenmalige wooneisen en daarom afgebroken. De naam borg is de Groningse benaming voor een (adellijk) landhuis. Naar schatting zijn er in de provincie Groningen ongeveer 160 geweest.

Het steenhuis van het geslacht Iwema werd echter geen borg en zijn bewoners gingen niet tot de Groninger landadel behoren. Wel bleven de Iwema's welgesteld en boeren van aanzien. Niebert, alsmede andere dorpen, o.a. Midwolde en Tolbert, behoorden tot het gebied, dat Vredewold genoemd werd. Zo'n gebied heette Grietenij. Voor de laatste gemeentelijke herindeling het gebied van de gemeenten Leek en Marum. Met de dorpen Lucaswolde, Noordwijk, Marum, Niebert en Nuis werd het gebied van Vredewold-Westerdeel bepaald. Aan het hoofd van zo'n Grietenij stond de Grietman. Met leden van andere aanzienlijke geslachten kon een Iwema tot Grietman worden gekozen. In aanmerking kwamen alleen eigenaren van z.g. "edele heerden". Een Grietman was tijdens zijn ambtsperiode een machtig man. Hij fungeerde o.a. als notaris. Verder sprak hij recht, inde boetes en was verantwoordelijk voor het gevangen nemen en houden van veroordeelden.

Later verwaterde deze gang van zaken. Door manipulaties werd de eigenaar van Nienoord, een Van Ewsum, Erfgrietman van Vredewold. De Vredewolder families Iwema en Auwema protesteerden tegen deze erfelijke overdracht. De situatie bleef echter tot de Napoleontische tijd ongewijzigd. Toen veranderde de gehele bestuursstructuur drastisch.

Zoals gezegd, bleven de Iwema's welgestelde boeren. Tot het begin van de 18e eeuw hebben er Iwema's bij het steenhuis op de Iwema-heerd gewoond.

Een aan het Iwema-geslacht verwante Ibema, genaamd Hendrik, was na enige verwikkelingen, erfeniskwesties, eigenaar van het steenhuis geworden. Deze Hendrik Ibema was een vooraanstaand persoon in de Ommelanden. Zo nam hij het initiatief het interieur van de kerk te Niebert te vervangen. Een herenbank draagt dan ook het wapen van de Ibema's. Hendrik was echter niet gehuwd. In 1781 verkochten de kinderen van zijn broer Tjeerd hun erfdeel aan de jonker van Nienoord, Ferdinand Folef, baron von Inn- und Kniphausen. Iwema-nazaten kochten in het jaar 1816 het Iwema-Steenhuis. Het voorvaderlijk bezit bleef echter niet lang in de familie. In 1847 werd ds. Damsté eigenaar van het steenhuis. Deze was predikant te Nuis-Niebert. Het Iwema-Steenhuis heeft echter niet als pastorie gefungeerd. De dominee, die rijk getrouwd was, had het als particulier in eigendom. Hij was het, die door de aanbouw van de woning en schuur het aanzien gaf van de huidige boerderij. Het oorspronkelijke steenhuis werd daarvoor met minder dan een meter verlaagd. Ook liet hij de hoge ramen in het oude gedeelte aanbrengen. De nieuwbouw werd aan de westkant van het oude gebouw gerealiseerd. De oude woning en schuur, die aan de noordkant stonden, liet hij afbreken. Het geheel was echter nog niet klaar, toen de dominee in 1851 kwam te overlijden.

De bet-overgrootvader van de huidige bewoner, Jakob Hansen de Boer, werd de nieuwe eigenaar van het Iwema-Steenhuis. De grote boerderij ten oosten van het steenhuis had hij in 1844 reeds van zijn grootmoeder Ettje Duurts Beukema, gehuwd met Drewes Bousema, die eigenlijk Iwema heette, maar zich naar zijn boerderij liet noemen, overgenomen.

Lees meer over het Steenhuis in Tolbert in dit artikel in de Leeuwarder Courant van 16 september 1967.